Miếu bà Phi Yến hay còn được biết tới với cái tên là An Sơn Miếu là nơi thờ cúng bà Phi Yến – Thứ phi của vua Nguyễn Ánh (vua Gia Long) . Đây cũng là địa điểm du lịch tâm linh nổi tiếng mà bạn không thể nào bỏ qua trên hành trình khám phá Côn Đảo của mình.
Cùng Đồ lễ Tâm Đức tìm hiểu về lịch sử của ngôi miếu linh thiêng đối với người dân trên đảo qua bài viết sau đây nhé!
1. Đôi nét lịch sử về Miếu Bà Phi Yến (An Sơn Miếu) tại Côn Đảo
Hằng năm, vào ngày 18 tháng 10 âm lịch, người dân bản địa và du khách thập phương cùng về An Sơn Miếu (Miếu Bà Phi Yến) tại Côn Đảo để tham dự lễ giỗ Bà Phi Yến, được tổ chức trang trọng nhằm tưởng nhớ và tôn vinh giá trị văn hóa – tâm linh dân gian lâu đời của vùng đất này.
An Sơn Miếu đã được UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh vào năm 2007, và là một trong những hạng mục quan trọng được quan tâm trong công tác bảo tồn, quy hoạch và trùng tu các di tích lịch sử tại Côn Đảo. Công tác này gắn liền với định hướng phát triển tổng thể Côn Đảo theo Quyết định số 264/2005/QĐ-TTg ngày 25/10/2005 của Thủ tướng Chính phủ về đề án phát triển kinh tế – xã hội huyện Côn Đảo đến năm 2020.
Miếu Bà được xem là một trong số ít những di sản văn hóa dân gian tiêu biểu còn lưu giữ tại quần đảo Côn Đảo. Theo truyền thuyết dân gian, miếu thờ Bà Phi Yến, người được cho là thứ phi của vua Gia Long (Nguyễn Ánh). Ngôi miếu ban đầu được hình thành vào khoảng cuối thế kỷ XVIII (năm 1785) và đã trải qua nhiều lần trùng tu để có diện mạo như ngày nay.
2. Sự tích về miếu Bà Phi Yến
An Sơn Miếu là nơi thờ Bà Phi Yến – Bà có tên riêng là Lê Thị Răm. Tương truyền, vào khoảng cuối thế kỷ XVIII, Bà theo Vua bôn đào ra Côn Đảo để tránh sự theo dõi của lực lượng đối kháng. Vì thất bại liên tục nên nhà Vua có ý định đưa Hoàng tử Hội An (tục gọi là Hoàng tử Cải) ra nước ngoài để cầu viện.
Bà Phi Yến rất không hài lòng về việc này nên ngỏ lời khuyên can: “Việc đánh nhau với địch thủ ta có thể coi như việc trong nhà, Chúa công nên dùng nghĩa binh trong xứ thì hơn, nếu phải nhờ sức mạnh của người ngoài về giải quyết vấn đề nội bộ thì dù ta có thắng cũng chẳng vẻ vang gì, song thiếp e còn lắm điều rối rắm, tai tiếng về sau”.
Ngờ đâu, chỉ mấy lời khuyên can ấy mà nhà Vua nổi trận lôi đình, nghi Bà Phi Yến có ẩn ý thông đồng với địch thủ, nếu không có các quan cận thần hết lời khuyên ngăn, ắt Bà Phi Yến không thoát khỏi tội chém đầu. Tuy nhiên, nhà Vua vẫn truyền lệnh giam Bà trong một hang đá trên hòn đảo hoang vắng nằm về hướng Tây Nam của quần đảo Côn Sơn (ngày nay còn gọi là Hòn Bà).
Vừa truyền lệnh giam cầm Bà Phi Yến xong, nhà Vua được tin địch thủ sắp ra đến Côn Đảo, ông liền cùng đoàn cung quyến và tùy tùng xuống thuyền chạy về phía Nam. Theo đoàn chạy loạn có con Hắc Hổ của Hoàng tử Cải, nó rất mến Hoàng tử, Hoàng tử đi đâu nó cũng đi theo, nửa bước cũng chẳng chịu rời. Khi thuyền sắp nhổ neo, Hoàng tử không nhìn thấy mẹ đâu liền hỏi những người đi cùng và biết được mẹ mình đang bị giam cầm, khi đó Hoàng tử đã khóc rất to đòi mẹ và yêu cầu Cha phải cho mẹ đi cùng.
Trong lúc nguy nan, bức bách, con lại khóc lóc đòi mẹ, nhà Vua đã rất tức giận mà đẩy Hoàng tử xuống biển và xem đây là việc ngăn ngừa một kẻ loạn thần. Thấy thế, Hắc Hổ vội vàng phóng theo nhưng không cứu được, mà chỉ đến khi thủy triều rút cạn mới thấy thi hài Hoàng tử nằm yên nơi bãi san hô. Hắc Hổ đem thi hài của Hoàng tử chôn giữa khu rừng gần bãi Đầm Trầu (thuộc làng Cỏ Ống).
Dân làng Cỏ Ống thấy con vật mà có nghĩa như vậy nên ai cũng động lòng bèn xúm nhau vun đất, đắp đá cho nấm mộ được cao hơn, rồi lập miếu phía trước mộ để thờ Hoàng tử (ngày nay mộ và Miếu Hoàng tử Hội An vẫn còn tại làng Cỏ Ống, được gọi là miếu Cậu hoặc Thiếu gia miếu). Hắc Hổ sau khi chôn cất Hoàng tử xong thì đêm lên rừng rậm non cao kiếm ăn, ngày về nằm bên mộ Hoàng tử kêu gào thảm thiết.
Một ngày kia, không rõ tình cờ hay do một lý do huyền bí nào đó mà Hắc Hổ lại gặp Vượn bạch. Tuy không biết nói nhưng Vượn bạch đã tỏ dấu để hướng dẫn Hắc Hổ qua tận bên kia hòn đảo gặp Bà Phi Yến đang bị giam cầm trong hang đá, Hắc Hổ và Vượn bạch đã ra dấu cho Bà cùng đi theo. Bà Phi Yến gượng sức leo lên lưng Hắc Hổ, hơn nửa ngày vượt suối qua đèo vất vả lắm mới đến được ven rừng Cỏ Ổng. Khi tới trước mộ Hoàng tử Cải thì hai con vật dừng chân lại, dân làng Cỏ Ống hay tin kéo đến rất đông và kể cho Bà biết đây là nấm mộ của Hoàng tử. Đau xót trước cảnh tình ấy, dân làng bèn xúm nhau làm một ngôi nhà khá đẹp gần mộ Hoàng tử để Bà được sớm hôm chăm sóc ngôi mộ con trai mình.
Trong thời gian ở tại làng Cỏ Ống, Bà Phi Yến đã cảm tác bài thơ thất ngôn bát cú để nói lên nỗi lòng của mình:
“Đốt nén hương thề tạ Chúa Công
Can Vua nên nỗi tội thông đồng
Ngai vàng một thuở ngồi chưa vững
Bia đá ngàn năm vết vẫn còn
Máu chảy ruột mềm đau phận thiếp
Nồi da xáo thịt thỏa tình ông
Sông sầu núi thảm hoa mờ lệ
Đã khóc cho con lại khóc chồng”.
Rằm tháng 10 năm Ất Tỵ 1785, tại làng An Hải tổ chức lễ Đàn chay khá lớn, Ban hội tề của làng muốn buổi lễ thêm phần long trọng nên đã cử người sang làng Cỏ Ống rước Bà Phi Yến qua dự. Ngờ đâu đêm ấy, tại làng An Hải, tên đồ tể Biện Thi đã lén vào phòng Bà định giở trò sàm sỡ. Nhưng khi vừa chạm đến cánh tay thì Bà đã kịp thức giấc tri hô, Biện Thi bị dân làng bắt trói.
Bà Phi Yến tuy bấy lâu đã dứt tình, song vẫn giữ vẹn mình trong sạch. Vì thế, Bà đã tự mình chặt đứt cánh tay nhơ uế nhưng vẫn chưa thấy vơi niềm tủi nhục trong lòng, đêm đó Bà đã tự vẫn để giữ trọn danh tiết.
3. Cách di chuyển đến An Sơn Miếu
3.1. Vị trí và không gian
Miếu Bà Phi Yến hay có tên gọi khác là An Sơn miếu, toạ lạc cách trung tâm thị trấn Côn Đảo khoảng 2km về phía Tây Nam và nằm trên đường Hoàng Phi Yến, thuộc khu dân cư số 3. Tổng diện tích của Miếu Bà là 4200 mét vuông, tổng thể công trình được thiết kế theo hình chữ Nhất. Ngôi đền nhỏ này được thành lập từ năm 1785 để thờ Bà Phi Yến. Tuy nhiên, từ năm 1958, nơi này đã được tu sửa vài lần cho đến ngày nay.
Bên ngoài đền có một tấm bia đá lớn ghi chép những truyền thuyết của Bà Phi Yến và Hoàng tử Cải, bước vào bên trong là không gian sân vườn rộng rãi với hệ thống cây xanh che phủ toàn bộ khu vườn. Đặc biệt có khá nhiều cây thị hàng trăm năm tuổi.
Tấm bia đá với những ghi chép về truyền thuyết của Bà Phi Yến và Hoàng Tử Cải
Lối vào đền là khoảng sân lát gạch xi măng rộng rãi, đi một cấp sẽ đến hồ nước hình tròn bằng xi măng, bên trong hồ có hòn non bộ là biểu tượng của hang đá nơi Bà Phi Yến bị Nguyễn Ánh giam giữ, xung quanh là một ban thờ thiên linh âm dương, trời đất và một cột cờ tổ quốc đối xứng với cờ thần hay còn gọi là cờ ngũ sắc theo thuyết Âm dương Ngũ hành.
Khuôn viên đền có nhiều ghế đá để du khách nghỉ ngơi và một bộ lư hương lớn ở giữa sân cho du khách thắp hương cầu an mỗi khi ghé qua. Kiến trúc đền căn bản có mái ngói với 3 cổng ra vào và trên bài tựa có 3 chữ Hán, nghĩa An Sơn Miếu.
Bên trong chính điện có tượng Bà Phi Yến. Ngoài ra, đền cũng thờ đô đốc Ngọc Lân và nhiều vị thần khác. Bên tay trái đề 4 chữ “Quốc thái dân an”, bên phải đề “Phong điêu vũ thuận”. Ở bên trong của điện thờ cũng có một bộ chuông sẽ rung lên khi ai đó cầu nguyện.
Vị trí và không gian tại An Sơn Miếu
3.2. Cách di chuyển
Từ trung tâm thị thành, hành khách đi thẳng theo trục đường chính Nguyễn Huệ, rẽ phải tại ngã tư, đi dọc theo bờ hồ An Hải khoảng 700-800m là tới Miếu Bà Phi Yến.
Vì khoảng cách của Miếu An Sơn và trung tâm của Côn Đảo có khoảng 2km nên mọi người có thể dễ dàng lựa chọn được nhiều phương tiện khác nhau để đi lại như: xe ô tô, máy bay, xe máy,… Nếu bạn xuất phát từ vị trí xa hơn bạn có thể sử dụng xe ô tô sẽ tiết kiệm thời gian giúp bạn dễ dàng di chuyển được tới Miếu An Sơn Côn Đảo.
Xem thêm: Vân Sơn Tự – Ngôi chùa độc nhất Côn Đảo
Kinh nghiệm viếng mộ cô Sáu, nghĩa trang Hàng Dương tại Côn Đảo
4. Đồ lễ cúng Miếu Bà Phi Yến gồm những lễ vật gì?
Một phần du khách không thể thiếu khi đến với Miếu Bà Phi Yến (An Sơn Miếu) đó là việc sắm đồ lễ đi Côn Đảo để viếng. Vậy, các vị khách này thường sẽ chuẩn bị mâm lễ cúng gì?
Trước đây, mâm cúng của Bà Phi Yến sẽ có trái cây và hoa tươi trong một bộ mã riêng của bà. Bộ mã hoàn chỉnh sẽ có cả bánh, kẹo, rượu, hương, nến, giấy tiền lẻ. .. Trái cây tươi đủ 5 loại, hoa tươi bó hoặc lẵng. .. Tuỳ theo sự lựa chọn mà mâm lễ của từng người sẽ mỗi khác. Mâm lễ tốt nhất sẽ làm mâm lễ ý nghĩa nhất và gói trọn tình cảm nhất.
Nhưng từ năm 2025, theo chỉ đạo địa phương: “Theo UBND huyện Côn Đảo, từ ngày 1/10/2023 đã dừng mọi hoạt động đốt vàng mã tại các di tích; và kể từ 1/1/2025, ‘Giỏ lễ xanh’ đã được áp dụng quanh năm tại toàn bộ khu di tích để bảo vệ môi trường và giữ gìn sự trang nghiêm.”
Nên khi đến dâng lễ tại Miếu Bà Phi Yến, người dân và du khách thường mang theo 1 giỏ bông hoặc 1 bó sen trắng cùng bánh kẹo, trái cây để dâng lên Bà. Tùy theo sự lựa chọn mà lễ vật của từng người sẽ mỗi khác.
Ở Côn Đảo, dịch vụ đồ lễ cúng Miếu bà Phi Yến dường cũng rất phong phú. Đồ Lễ Tâm Đức Côn Đảo thường sẽ chuẩn bị bộ lễ đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là đẹp mắt. Sẵn sàng cho những người khách ở phương xa chưa rành trong việc chuẩn bị đồ lễ cúng.
Liên hệ Tâm Đức ngay để nhận hỗ trợ vấn sắp lễ, chuẩn bị lễ và dâng lễ hộ các địa điểm du lịch tâm linh tại Côn Đảo.
Thông tin liên hệ:
Số điện thoại: 0353923439
Zalo: Đồ lễ Tâm Đức
Facebook: Đồ lễ Tâm Đức Côn Đảo
Website: Doletamduccondao.com
